Addis Ababa’daki Afrika Birliği (AfB) merkezinde düzenlenen “2026 Çin-Afrika Halklar Arası Değişim Yılı” açılış töreni, Pekin’in Afrika vizyonunu hem sembolik hem de stratejik açıdan görünür kılan bir eşik işlevi görmektedir.[i] Çinli ve Afrikalı üst düzey temsilcilerin katıldığı törende, 2026 boyunca kıta genelinde ve Çin’de yaklaşık 600 kültürel ve halklar arası etkinliğin planlanması, bu girişimin salt protokol jestlerinin ötesine geçen kapsamlı bir çerçeveye oturtulduğunu göstermektedir.[ii] Diplomatik ilişkilerin tesisinin 70. yılına yapılan sistematik atıflar ise, Pekin’in Çin-Afrika hattını sadece güncel ekonomik ve güvenlik başlıkları üzerinden değil; ortak hafıza ve kimlik inşası üzerinden de yeniden tarif etmeye çalıştığını ortaya koymaktadır.[iii]
Açılış vesilesiyle gönderdiği tebrik mektubunda Şi Cinping, 2026 Çin-Afrika Halklar Arası Değişim Yılı’nın iki taraf liderleri arasında varılan önemli bir siyasi uzlaşıya dayandığını vurgularken bu yılın aynı zamanda diplomatik ilişkilerin 70. yıldönümü olduğuna dikkat çekmiştir.[iv]
Şi, mesajında “ortak gelecek/toplum”, “ortak modernleşme” ve “uygarlıklar arası karşılıklı öğrenme” gibi kavramları öne çıkararak Çin ile Afrika’yı sadece ticari ortaklar değil, Küresel Güney’in moral ve siyasi dayanışmasının taşıyıcıları olarak resmetmektedir.[v] Bu çerçevede halklar arası etkileşim, 2,8 milyarı aşan nüfusu birbirine yaklaştıran kültürel bir köprü olmasının ötesinde yeni bir küresel normatif düzen arayışının da aracı hâline gelmektedir.
Bu tablo, Şi yönetiminin son yıllarda sıklıkla dile getirdiği “ortak kader topluluğu” söyleminin Afrika ayağına dair önemli ipuçları sunmaktadır. Çin, kendi kalkınma tecrübesini ve modernleşme modelini Afrika ile paylaşırken bunu tek yönlü bir “yardım” ilişkisi gibi tanımlamaktan kaçınmakta; ortak mücadele, ortak hafıza ve karşılıklı fayda vurgusuyla söylemini desteklemektedir.[vi]
Addis Ababa’daki açılış ve yıl boyunca planlanan etkinlikler, Pekin’in Afrika’daki varlığını uzun bir tarihsel sürekliliğin devamı olarak sunma niyetini güçlendirirken geleceğe dönük siyasi bir zemin kurma arayışını da yansıtmaktadır. Buradan hareketle şu soru belirginleşmektedir: Çin, Afrika ile sadece bugünün ihtiyaçları üzerinden mi ilişki kurmaktadır, yoksa “hafıza” ve “ortak gelecek anlatısı” üzerinden çok katmanlı ve uzun vadeli bir siyasi zemin mi inşa etmektedir?
Bu soruya yaklaşırken Çin-Afrika ilişkilerinin tarihsel arka planına kısaca değinmek yararlı olacaktır. 1950’lerden itibaren, özellikle Bandung Konferansı’nın ardından Pekin, sömürgecilik karşıtı söylem ve Üçüncü Dünya dayanışması üzerinden Afrika ile ideolojik ve siyasi köprüler kurmuştur. Soğuk Savaş yıllarında Tanzanya-Zambiya Demiryolu (TAZARA) gibi projeler, Çin’in kıtada askeri ittifaklardan ziyade altyapı ve kalkınma üzerinden görünür olmasına olanak sağlamıştır. Bugün 70. yıl vurgusunun öne çıkarılması, bu tarihsel mirası güncellediği ölçüde, Çin-Afrika hattını “tarihin doğru tarafında buluşma” anlatısıyla çerçevelemeye dönük bilinçli bir tercih olarak okunabilir.
2026 Çin-Afrika Halklar Arası Değişim Yılı kapsamında duyurulan hedefler, tarihsel hafıza ile güncel jeopolitik gerçeklik arasındaki bağı kuvvetlendiren araçlar şeklinde tasarlanmıştır. Açıklamalara göre yıl boyunca kültürel programlar, gençlik değişimleri, kardeş şehir girişimleri, ortak medya prodüksiyonları, düşünce kuruluşu işbirlikleri ve burs programları gibi geniş bir yelpazeye yayılan faaliyetler yürütülecektir.[vii] Böylece Pekin, klasik diplomasi kanallarının yanına toplum tabanlı etkileşim ağları eklemekte; ilişkilerin psikolojik ve simgesel boyutunu daha sistematik şekilde kurgulamaya çalışmaktadır. Halklar arası etkileşim söylemi, bu bağlamda, yalnızca “yumuşak güç” kapasitesini artıran simbiyotik bir alandan ziyade uzun vadeli bir jeopolitik hafıza mühendisliğinin temel taşı hâline gelmektedir.
Bu hafıza inşası, Çin’in kendi resmi anlatısında “tarihi dostluk”, “ortak mücadele” ve “ortak modernleşme” gibi kavramlar üzerinden kodlanmaktadır. Çin tarafı, Afrika’yı salt doğal kaynak ve pazar potansiyeliyle tanımlayan indirgemeci bir çerçeve yerine Küresel Güney dayanışmasının vazgeçilmez ortağı olarak göstermeyi tercih etmektedir.
Halklar arası programlar, tam da bu nedenle, geçmişteki sömürgecilik deneyimine ters yönde ilerleyen eşitlikçi bir ortaklık tahayyülünü güçlendirmeyi hedefleyen araçlar şeklinde öne çıkmaktadır. Böyle bir söylem, hem Batı merkezli normatif üstünlüğe meydan okumakta hem de Afrika kamuoyunda Çin’i ortak kalkınmanın simgesi hâline getirmeye yönelik stratejik bir çabanın parçası olarak işlev görmektedir.
Afrika Birliği ile gerçekleştirilen son stratejik diyalog toplantısı, bu geniş çerçevenin kurumsal boyutunu pekiştiren bir diğer halka niteliğindedir. Addis Ababa’daki diyalogda güvenlik, kalkınma ve çok taraflılık başlıklarının birlikte ele alınması, Çin’in kıtaya bakışında bu alanları ayrı dosyalar yerine birbirini tamamlayan sütunlar olarak kavradığını göstermektedir. AfB’nin kıtanın kurumsal sesi olarak tanımlanması, Pekin’in Afrika içi örgütlenmeleri ciddiye aldığını ve ikili ilişkileri Pan-Afrikacı düzeyde kurumsallaştırmaya önem verdiğini yansıtmaktadır. Böylece halklar arası etkileşim gündemi, sadece kültürel yumuşatma işlevi gören bir vitrin olmaktan çıkarak güvenlik ve kalkınma dosyalarının meşruiyetini tahkim eden tamamlayıcı bir sütuna dönüşmektedir.
Bu çerçevede Çin’in “ortak kader topluluğu” söylemi, Afrika’da Batı’nın uzun süre baskın gelen normatif hegemonyasına karşı yeni bir anlatı üretme girişimi olarak da okunabilir. Pekin, demokrasi ve insan hakları öncelikli Batı merkezli söylemle doğrudan çatışmacı bir dil kurmaktansa kalkınma, modernleşme, eşitlik ve karşılıklı saygı ekseninde pozitif bir gündem inşa etmeyi tercih etmektedir. “Yoksulluğun azaltılması”, “altyapı açığının kapanması” ve “kalkınma hakkı” gibi başlıklar, özellikle genç nüfusun beklentileriyle uyumlu temalar olduğu için Çin’in kıta genelindeki imajını yumuşatan ve cazibesini artıran unsur hâline gelmektedir. Bu pozitif gündem, halklar arası programlarda somutlaştığı ölçüde, Çin anlatısının sahadaki karşılığını güçlendirmektedir.
Öte yandan eğitim burslarının artmasıyla Çin üniversitelerine giden Afrikalı öğrencilerin sayısı yükselmekte; bu öğrenciler hem Çin dili ve kültürüyle yakın temas kurmakta hem de Pekin’in kalkınma hikâyesini içeriden gözlemleme imkânı bulmaktadır. Aynı şekilde Çin merkezli medya içerikleri, dijital platformlar ve sosyal medya kampanyaları, kıtanın yeni kuşaklarının Çin’e dair algısını şekillendiren başlıca kanallar hâline gelmiştir. Bu süreçte “Çin’in Afrika’daki varlığı”na ilişkin yeni bir hafıza üretilmekte; geçmişteki sömürgecilik deneyimini aşan, teknoloji, alt yapı ve kalkınma odaklı farklı bir Çin imajı yavaş yavaş kök salmaktadır. Uzun vadede bu imajın siyasi tercihlere, dış politika yönelimlerine ve Afrika içi güç dengelerine nasıl yansıyacağı, bugün için açık uçlu bir soru olarak önemini korumaktadır.
Diğer yandan, Çin’in bu yoğun halklar arası programları Afrikalı aktörler açısından önemli fırsatlar da sunmaktadır. AfB çatısı altındaki diyalog platformlarının yanı sıra sivil toplum buluşmaları ve gençlik forumları, Afrika’nın kendi anlatısını güçlendirmek için kullanılabilecek zeminler oluşturabilir.
Bu alanların etkin işletilmesi durumunda, Afrika tarafı Çin’e dair beklentilerini, kırmızı çizgilerini ve kalkınma önceliklerini daha net biçimde ifade edebilir. Böylece “ortak kader topluluğu” söylemi Pekin’in ortaya attığı bir çerçeve olmaktan öte Afrika’nın kendi kalkınma vizyonunu Çin ile müzakere edebildiği daha eşitlikçi bir platforma dönüşme ihtimalini barındırır.
Sonuç olarak 70. yıl vurgusu ile 2026 Çin-Afrika Halklar Arası Değişim Yılı’nın iç içe geçirilmesi Pekin’in Küresel Güney hafızasında kalıcı bir yer edinme stratejisinin parçası olarak öne çıkmaktadır. Çin, halklar arası etkileşimi; ortak üretim, bilgi paylaşımı ve kapsayıcı modernleşme zemini olarak değerlendirmektedir. Bu sayede Afrika ile kurduğu “ortak kader topluluğu” söylemini retorikten politik gerçekliğe taşıyabilmektedir.
Aksi yönde bir seyir, kültürel ve simgesel yoğunluğun altyapı ve hammadde merkezli çıkar siyasetinin uzantısına dönüşmesi riskini beraberinde getirecektir. Bu bağlamda Afrika, bu sürecin pasif bir alıcısı değil, anlatının eş-yazarıdır. Zira Çin’in sunduğu çerçevenin ne yöne evrileceğini kıtanın kendi siyasi özneliği, kurumsal kapasitesi ve toplumsal tercihleri belirleyecektir.
Göktuğ ÇALIŞKAN
Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi bölümünde lisans eğitimi alan Göktuğ ÇALIŞKAN, aynı süreçte çift anadal programı kapsamında üniversitenin Siyasal Bilgiler Fakültesi’nde yer alan Uluslararası İlişkiler bölümünde de eğitim görmüştür. 2017 yılında lisans mezuniyetini tamamladıktan sonra Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Uluslararası İlişkiler bölümünde yüksek lisans programına başlayan Çalışkan, bu programı 2020 yılında “Hindistan Şiiliği ve İran’ın Hindistan Politikasının Yumuşak Güç Çerçevesinde Değerlendirmesi: Kontrüktivist Bir Bakış” adlı teziyle başarı ile tamamlamıştır. 2018 yılında ise çift ana dal programı kapsamında eğitim gördüğü Uluslararası İlişkiler bölümünden mezun olmuştur. Millî Eğitim Bakanlığı Yurtdışı Seçme ve Yerleştirme (YLSY) programı kapsamında Fransa’da dil eğitimi alan Göktuğ Çalışkan, ardından Fas’ta bulunan Uluslararası Rabat Üniversitesinde 2. yüksek lisansını “La Présence Chinoise En Afrique Et L’évaluation De La Politique Africaine De La Chine Dans Le Contexte Du Projet « La Ceinture Et La Route » : Les Cas du Kenya et de l’Ouganda” (Çin’in Afrika’daki Varlığı ve Çin’in Afrika Politikasının Kuşak ve Yol Projesi Bağlamında Değerlendirilmesi: Kenya ve Uganda Örnekleri) teziyle 2022 yılında tamamlamıştır. Aynı zamanda Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi son sınıf öğrencisi olan Çalışkan, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Uluslararası İlişkiler bölümünde de doktorasına devam etmektedir. Çalışkan, ayrıca YLSY kapsamında Fas’ta yine Uluslararası Rabat Üniversitesi’nde doktoraya başlamıştır. Ankasam Uluslararası İlişkiler uzmanı olarak çeşitli konularda röportajları ve analizleri bulunan Çalışkan, kitap bölümleri, makaleler ve kitap incelemelerine de devam etmektedir. Çalışkan, iyi derecede İngilizce ve Fransızca bilmekte olup, Çin-Afrika İlişkileri, Sahel, Sahel’de Din ve Güvenlik, İran, Şiilik, Hindistan, Gıda Güvenliği, Afrika’da İklim, İsyanlar ve Terörizm, Afrika Jeopolitiği, Kuşak ve Yol Projesi, Orta Asya üzerine akademik çalışmalarını sürdürmektedir.
[i] “China, Africa to Hold Nearly 600 Cultural, People-to-People Exchange Events in 2026: FM Spokesperson.” The State Council Information Office of the People’s Republic of China, 9 Ocak 2026, https://english.www.gov.cn/news/202601/09/content_WS6960ea27c6d00ca5f9a08826.html, (Erişim Tarihi: 12.01.2026).
[ii] “Xi Jinping Sends Congratulatory Letter to the Launching Ceremony of the 2026 China-Africa Year of People-to-People Exchanges.” Embassy of the People’s Republic of China in the Republic of India, 8 Ocak 2026, https://in.china-embassy.gov.cn/eng/zgxw/202601/t20260109_11810129.htm, (Erişim Tarihi: 12.01.2026).
[iii] “China, Africa to Stage 600 Cultural Exchange Events in 2026.” Bastille Post Global Edition, 8 Ocak 2026, https://www.bastillepost.com/global/article/5515911-china-africa-to-stage-600-cultural-exchange-events-in-2026, (Erişim Tarihi: 12.01.2026).
[iv] “Joint Press Release of the African Union – China Strategic Dialogue.” African Union, 7 Ocak 2026, https://au.int/en/pressreleases/20260108/joint-press-release-african-union-china-strategic-dialogue, (Erişim Tarihi: 12.01.2026).
[v] Aynı yer.
[vi] Aynı yer.
[vii] “Xi Jinping Sends Congratulatory Letter to the Launching Ceremony of the 2026 China-Africa Year of People-to-People Exchanges.” Embassy of the People’s Republic of China in the Republic of India, 8 Ocak 2026, https://in.china-embassy.gov.cn/eng/zgxw/202601/t20260109_11810129.htm. (Erişim Tarihi: 12.01.2026).