Beş yıllık planlar, Çin’in yönetişim sisteminin ayırt edici güçlü yönlerinden biri olarak öne çıkıyor.
Çin ana karasındaki 31 eyalet düzeyindeki idari bölge, kısa süre önce 15. Beş Yıllık Plan dönemine (2026-2030) ilişkin plan taslaklarını yayımladı. Bu kalkınma planları yalnızca ülkenin üst düzey tasarımını somut eylemlere dönüştürmekle kalmıyor, aynı zamanda her bölgenin kendi koşullarına uygun kalkınma yollarına ilişkin arayışını da yansıtıyor.
Farklı açılardan değerlendirildiğinde, bu yerel planlar Çin ekonomisinin büyümesini ve dayanıklılığını destekleyen iç mantığın daha iyi anlaşılmasını sağlıyor.
Bu planların dikkat çeken özelliklerinden biri, bütün ile parçalar arasında sistematik bir denge kurulmasıdır. Bölgelerin planları karşılaştırıldığında, coğrafi koşullar ve kaynak avantajları farklı olmasına rağmen tüm eyaletlerin ülkenin genel kalkınma stratejisi çerçevesinde kendi stratejik konumlarını ve kalkınma yönelimlerini belirlediği görülüyor.
Hedef belirleme buna örnek gösterilebilir. Ekonomide hem niteliksel iyileşmenin hem de makul düzeyde niceliksel büyümenin sağlanmasına yönelik ulusal hedef doğrultusunda, eyalet düzeyindeki bölgelerin büyük çoğunluğu 15. Beş Yıllık Plan dönemi için yıllık ortalama Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYH) büyüme hedeflerini açıkladı. Bunun üzerine bazı bölgeler, kent-kır ve bölgeler arası koordineli kalkınma ile sanayi dönüşümü gibi yerel koşullara uygun ek göstergeler de belirledi.
Benzer şekilde, ulusal plan modern sanayi sisteminin inşasını temel stratejik önceliklerin başına yerleştirirken, 31 eyaletin tamamı kendi güçlü yönleri ve mevcut koşulları doğrultusunda hedefe yönelik tedbirler ve farklılaştırılmış görevler belirledi.
Bu model, tüm yönetim kademelerinde ortak bir politika ritmiyle tam uyum sağlarken, aynı zamanda her bölgenin kendi avantajlarından yararlanmasına ve üstlendiği sorumlulukları yerine getirmesine imkân tanıyor. Çin ekonomisinin sürdürülebilir büyüme ivmesini sağlayan temel unsur da tam olarak bu sinerji olarak değerlendiriliyor.
Bir diğer dikkat çekici özellik ise fırsatlar için rekabet ile farklılaşmış kalkınma arasında makul bir denge kurulmasıdır. Eyaletler arası karşılaştırmalar, bölgelerin hem ortaya çıkan fırsatları değerlendirme konusunda istekli olduğunu hem de yerel avantajlarından yararlanırken dezavantajlarından kaçınmaya yönelik pragmatik bir yaklaşım benimsediğini gösteriyor. Ülke genelinde bölgeler, güçlü ve zayıf yönlerini gerçekçi biçimde değerlendirerek seçici ve stratejik bir kalkınma anlayışı izliyor.
Geleceği şekillendiren stratejik teknolojilerden biri olan yapay zekâ (AI), sanayi rekabetinin yeni sınırlarından biri haline geldi. Bu geniş fırsat alanı karşısında Çin’in farklı bölgeleri aktif biçimde konumlanırken, birbirini tamamlayan avantajlarını da öne çıkarıyor.
Doğu bölgesi, sahip olduğu öncü avantajlardan yararlanarak teknolojinin en ileri noktasına doğru ilerliyor. Pekin, yapay zekâ destekli özgün inovasyon kapasitesini güçlendirmeyi hedeflerken, Zhejiang eyaleti 2030 yılına kadar belirlenen büyüklüğün üzerindeki yapay zekâ sektöründeki işletmelerin yıllık temel faaliyet gelirini 1,2 trilyon yuan (176,75 milyar ABD doları) seviyesine çıkarmayı amaçlıyor.
Buna karşılık orta ve batı bölgeleri kaynak avantajlarını değerlendirerek farklı alanlarda ilerliyor. Guizhou eyaleti bilgi işlem altyapısına odaklanarak ulusal entegre bilgi işlem gücü ağının Guizhou merkezinin geliştirilmesini hızlandırıyor. Qinghai eyaleti ise sahip olduğu zengin rüzgâr ve güneş enerjisi kaynaklarından yararlanarak yeşil enerji ile bilgi işlem kapasitesinin koordineli gelişimine yönelik örnek bir bölge oluşturmayı hedefliyor.
Sağlıklı rekabet ile farklılaşmış ve birbirini tamamlayan kalkınma anlayışının birleşimi, Çin’in daha yüksek kaliteli büyüme ve inovasyon yolculuğunun önemli itici güçlerinden biri haline geldi.
Beş Yıllık Plan’ın bir diğer belirgin özelliği ise yeni olanı geliştirirken eski olanı dönüştürmeye yönelik koordineli yaklaşımdır. 14. Beş Yıllık Plan’dan 15. Beş Yıllık Plan’a uzanan farklı dönemlerin plan belgeleri incelendiğinde, sorun odaklı yaklaşımın ve kalkınma anlayışındaki sürekliliğin korunduğu görülüyor.
Yeni büyüme dinamiklerini geliştirmek ve genişletmek amacıyla Guizhou eyaleti, yükselen sektörleri desteklerken pragmatik bir yol izliyor. Eyalet, geleneksel sektörleri aceleyle tasfiye etmek yerine önce bölgesel avantajlarına dayanarak büyük veri sektörünü sağlam temeller üzerine inşa ediyor. “Çin’in veri vadisi” girişiminden “veri unsurlarının çarpan etkisi” programına kadar uzanan çalışmalar bunun örneklerini oluşturuyor. Daha sonra dijital teknolojileri reel ekonomiyi güçlendirmek için kullanarak geleneksel sektörlerin daha sorunsuz biçimde dönüşmesini sağlıyor.
Shanxi eyaletinin enerji dönüşümü de buna başka bir örnek teşkil ediyor. Eyalet, rüzgâr ve güneş enerjisi kaynaklarını değerlendirerek temiz enerjiyi güçlü biçimde geliştirirken, aynı zamanda kömür kaynaklarını daha verimli kullanmaya da devam ediyor. Böylece iki enerji alanı birbirini tamamlayıp güçlendirerek koordineli bir gelişim sağlıyor.
Dolayısıyla Çin’in ekonomik kalkınma yaklaşımı, yerel koşullara uygun politikalar geliştirmesi, bilimsel öngörü ile cesur denemeleri istikrarlı ve kademeli ilerlemeyle birleştirmesiyle karakterize ediliyor.
Yeni olanı geliştirirken eskiyi dönüştüren ve eskiyi devreden çıkarmadan önce yeniyi sağlam şekilde inşa eden bu yaklaşım sayesinde Çin, uzun vadeli ekonomik istikrarını ve sürdürülebilir büyümesini destekleyen güçlü bir dayanıklılık oluşturmuş durumda.